.- Punto de articulación: punto ou zona do boca onde se produce o son.
- Palatal ou anterior
- Velar ou posterior
- Central ou media
.- Modo de articulación: posición máis ou menos aberta da cavidade bucal (grao de abertura)
- Aberta
- Pechada
- Semiaberta e semipechada
Vogais semiabertas /ɛ/ /ɔ/
En palabras con e ou o breves no latín: ferro, fero, besta, festa, medo, pedra, vén, sete, égoa, cego, grego, nove, roda, óso, nora, soño.
Normalmente en palabras esdrúxulas e cultismos: directo, época, óbolo, óbice.
Nas palabras rematadas en -el e -ol (pastel, papel, mel, anel, caracol, español, mol) así como os seus plurais (pasteis, papeis, meles, aneis, caracois, españois, moles).
Nas palabras rematadas en -elo, -ela, -enza, -encio, -encia, -ola, -ocho, -ocha, -ote, -ota e -oz, e tamén os seus plurais: portelo, elo, castelos, cadela, mourenza, silencio, paciencia, caracola, rapazolas, gordocho, vellote, voz, feroz.
Nos nomes das seguintes letras: e, o, efe, ele, eme, ene, eñe, erre e ese.
Nos indefinidos alguén, ninguén, ren, cadaquén, quenquera, calquera, mesmo, certo...
No interrogativo quen.
Nos numerais cero, sete, nove, dez, cen...
Nas formas do posesivo noso, nosos, nosa, nosas.
Nos pronomes tónicos eu (tamén con pronuncia semipechada), ela (tamén con pronuncia semipechada), nós, vós, connosco, convosco.
Vogais semipechadas /e/ /o/
En palabras con e ou o longos no latín: cheo, tona, rede, todo, boca, collo.
Nos sufixos tónicos -és, -esa, -edo, -eza, -ello (agás vello), -ella (agás vella), -oso, -on, -ona, -or, -oño e -ollo: cangués, coruñesa, penedo, avareza, pendello, orella, curioso, pasmón, mangallona, comedor, dor, risoño, ferrollo.
Palabras rematadas en -eo, -ea, -oa: feo, fea, alleo, allea, seo, area, leoa, boa, coroa.
Seguidas de consoante palatal (ch, x, ñ, ll) ou formando ditongo con i: empeño, pechas, pecho, deitan, cheira, espello, adoito, mollen, acochas.
No infinitivo dos verbos da segunda conxugación (-er) e no infinitivo do verbo pór: saber, ter, comer, facer, pór, pormos, poren.
Na vogal tónica dos verbos en -ear: ouvean, ceas, coxeo.
Formando ditongos decrecentes: meu, eira, moito, ouro, touro, eito, moucho, noiva, eixe.
Nos nomes das letras seguintes: be, ce, de, gue, pe, te, xe e zeta (ou ceta).
Nos demostrativos este, esta, ese, esa, aquel, aqueles.
Nos numerais tres, once, doce, trece, catorce.
Nos pronomes tónicos eu (tamén con pronuncia semiaberta), el, ela (tamén con pronuncia semiaberta), nosoutros, vosoutros.
ALTERACIÓNS DO SISTEMA VOCÁLICO
Neste sistema pode haber alteracións por
1.- engadir vogais:
Prótese: engadir unha vogal ao
comezo; arradio=radio
Epéntese: engadir unha vogal
no medio da palabra; soio=só
Paragoxe: engadir unha vogal o
final; facere=facer
2.- suprimir vogais:
Aférese: suprímese a vocal ao
principio das palabras; topar=atopar
Síncopa: suprímese una vogal
no medio da palabra; pra = para
Apócope: suprímese a vogal
final; verdá=verdade, pa =para
METAFONÍA:
Fenómeno que consiste en que a vogal
tónica abra por influxo dunha A final ou peche por influxo do O
final:
Voda = V/ɔ/da; o A final
inflúe no O tónico abríndoo
Medo= M/ e/do; o O final
inflúe no E tónico pechándoo
HARMONIZACIÓN
Consiste en pechar un grao unha vogal por influxo dun I tónico (*direito / dereito)
EXERCICIO:
1.- Le as seguintes palabras e indica o timbre da súa vogal tónica:
Forno dogma orella forro
Herba papel halóxeno besta
Xénese roda filloa tona
Espello cero coxo folla
Debes moderno moda móbil
Teléfono agora.
Comentarios
Publicar un comentario